TƯ VẤN CÁ NHÂN VỀ KHÁM PHÁ,
LỰA CHỌN VÀ PHÁT TRIỂN
NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC
(Tập huấn ngày 1 và 2 tháng 11 năm 2012)

Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nam Trung –Nam Đàn– Nghệ An

PHẦN ĐẠI CƯƠNG:
KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP

Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

I. Công tác hướng nghiệp trong Giáo dục
1. Khái niệm Hướng nghiệp trong Giáo dục:
Là hệ thống các biện pháp tiến hành trong và ngoài nhà trường để giúp HS có kiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựa chọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động.
2.Mục đích công tác hướng nghiệp trong nhà trường PT:
- Định hướng nghề nghiệp
- Tư vấn chọn nghề (tư vấn hướng nghiệp)
Là sự điều chỉnh động cơ, hứng thú nghề nghiệp của thế hệ trẻ nhằm giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, giữa cá nhân với nghề,GD sự lựa chọn nghề một cách có ý thức nhằm đảm bảo cho con người hạnh phúc trong lao động và đạt năng suất lao động cao.
I. Công tác hướng nghiệp trong Giáo dục
3.Những biểu hiện tích cực của học sinh sau khi được GDHN:
- Có năng lực tự hướng nghiệp cho bản thân mình
- Trình độ kiến thức, kỹ năng được hình thành
- Khả năng thích ứng với hướng đi đã lựa chọn, khả năng tự tìm kiếm,
tự tạo việc làm phù hợp với thị trường lao động.
- Những phẩm chất được hình thành, phát triển.
- Khả năng phát triển trong học tập và lao động nghề nghiệp của học
sinh.

II. Đánh giá công tác hướng nghiệp hiện nay
- Thiếu khung chính sách về giáo dục hướng nghiệp và tư vấn học đường
- Bộ GD đang thiếu hẳn một bộ phận tư vấn GD chuyên nghiệp. Còn công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông thì cả xã hội đang thiếu, nhưng chưa được quan tâm. Phụ huynh phó mặc cho nhà trường, còn nhà trường chưa có hành lang pháp lý về hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh.
- Rất nhiều học sinh lúng túng trong việc chọn trường, chọn nghề. Nhiều em học đến những năm cuối ĐH, CĐ cảm thấy thất vọng với sự lựa chọn ban đầu của mình, tạo ra nhiều hệ lụy cho xã hội. Ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng dạy và học ở các trường ĐH,CĐ, tốn tiền của. Vì vậy tương lai, sự nghiệp của các em cũng kém phần sáng sủa.

III. Mục tiêu Tầm nhìn về Hướng nghiệp của tỉnh
Nghệ An
Học sinh bậc trung học cơ sở (THCS) có khả năng:
Khám phá bản thân
Lựa chọn bạn học nào ở cấp trung học phổ thông
Có kế hoạch nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông/ có tự tin
Năng lực để chọn các chương trình đào tạo nghề/trường nghề phù hợp (học sinh không học tiếp lên THPT)
Học sinh bậc trung học phổ thông (THPT) có khả năng:
Khám phá "mình là ai”, hiểu thị trường lao động, các tác động, đặc tính nghề.

Để từ đó:

Có thể xác định được các mục tiêu nghề nghiệp
Đưa ra các quyết định về nghề nghiệp một cách hợp lý
Đánh giá và thực hiện kế hoạch nghề nghiệp tốt nhất.
Phần I:
Các lý thuyết về hướng nghiệp
- Các bước cần làm trong công tác
hướng nghiệp
- Khung phát triển nghề nghiệp
- Mô hình lập kế hoạch nghề

- Cung cấp dịch vụ hướng nghiệp

- Lý thuyết hệ thống
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An
A - Lý thuyết
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An










Khung Năng Lực Của Học Sinh
Lý Thuyết Hệ Thống
Mô Hình Lập Kế Họach Nghề
Mô Hình Cung Cấp Dịch Vụ Hướng Nghiệp
Vòng Nghề Nghiệp
Kế Họach Nghề Nghiệp
Lý Thuyết Cây Nghề Nghiệp
Các bứơc cần làm trong công tác Hướng nghiệp
Giải thích về các bước trong hướng nghiệp
Mục tiêu: các em HS có kế hoạch nghề nghiệp
Kế hoạch nghề nghiệp phải được xây dựng trên cơ sở (khung) Năng lực nghề nghiệp của học sinh.
Để giúp học sinh có năng lực nghề nghiệp, nhà trường và xã hội phải xây dựng được “mô hình cung cấp dịch vụ hướng nghiệp cho học sinh”, phải hiểu rõ “lý thuyết hệ thống”, “mô hình lập kế hoạch nghề”, “lý thuyết cây nghề nghiệp” và “vòng nghề nghiệp”.
Khung Cơ sở Lý thuyết Phát triển Nghề nghiệp
Khung năng lực cần có của học sinh
Khu Vực A: Nhận Thức Bản Thân
Khu Vực B: Nhận Thức Nghề Nghiệp
Khu Vực C: Xây Dựng Kế Hoạch Nghề Nghiệp

Thang đánh giá năng lực Hướng nghiệp của học sinh
Lớp 9: Học kiến thức
Lớp 10: Vận dụng kiến thức
Lớp 11: Hiểu rõ và áp dụng kiến thức vào trường hợp riêng của mình
Lớp 12: Thực hành
Mô Hình Lập Kế Hoạch Nghề
7 thành phần
Thực hiện
Bản thân
Thị trường
tuyển
Những tác động /ảnh hưởng
3 bước tìm hiểu:
Bản thân
Thị trường tuyển dụng/ lao động
Những tác động/ảnh hưởng

4 bước hành động:
Xác định mục tiêu
Ra quyết định
Thực hiện
Đánh giá
Có thể thực hiện theo bất cứ trật tự nào
dụng
Lý Thuyết Hệ Thống
lai
TÔI
Lý Thuyết Cây Nghề Nghiệp
Lương Cao
Cơ Hội Việc Làm
Công Việc Ổn Định
Nhiều Người Tôn Trọng
Môi Trường Làm Việc Tốt
Sở Thích
Khả Năng
Giá Trị
Cá Tính
Vòng Nghề Nghiệp
Khám phá cơ hội
Tìm hiểu, thử nghiệm, thu hẹp lựa chọn và chọn một cơ hội phù hợp
Tìm hiểu bản thân
Khám phá sở thích, giá trị, tính cách, kỹ năng, tài sản và nguồn lực
Hành động
Thực hiện kế hoạch, vừa thực hiện vừa tìm hiểu và đạt được mục tiêu
Chọn lựa
Lập kế hoạch và xác định mục tiêu nghề nghiệp bạn lựa chọn
Mô hình Cung cấp Dịch vụ Hướng nghiệp
B. Phần thực hành:
Học viên tổ chức thực hành thảo luận theo nhóm – từ ví dụ trong tài liệu TVV đã tiến hành đầy đủ các bước trong tư vấn hướng nghiệp chưa?
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An


Phần II:
Kỹ năng tư vấn và liệu pháp hướng nghiệp


Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

I. KỸ NĂNG TƯ VẤN
(Có tất cả 6 kỹ năng tư vấn)

Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An
A – Lý thuyết:
Ba kỹ năng tư vấn đầu tiên
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Ba kỹ năng tư vấn đầu tiên
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

1 - Hành vi quan tâm

2 - Đặt câu hỏi

3 - Phản hồi cảm xúc
Hành vi quan tâm
Lắng nghe – Không nên
Giả vờ lắng nghe
Liên tưởng đến bản thân
Suy nghĩ cách trả lời
Tìm cách giải quyết vấn đề

Lắng nghe – Nên
Bài thơ ‘Xin Lắng Nghe’
Hành vi quan tâm
Lắng nghe – Phương pháp
Vẻ mặt
Giọng nói
Ngôn ngữ cơ thể (dáng người, cách ngồi, ánh mắt)
Đặt câu hỏi
Dùng câu hỏi để
Khuyến khích
Em kể cho thầy/cô nghe hồi nhỏ em thích làm gì đi?
Lặp lại ý tưởng
Vậy thì hiện tại em đang rất bối rối, không biết mình nên làm gì trong tương lai phải không?
Tóm tắt ý tưởng
Nãy giờ em kể thầy/cô nghe là em thích bên thiết kế, nhưng gia đình thì muốn em theo ngành kinh tế, và hiện tại thì em không biết nên làm gì. Thầy/cô hiểu vậy có đúng không?
Đặt câu hỏi
Câu hỏi mở: bắt đầu bằng ‘Vì sao, khi nào, cái gì, bằng cách nào, ở đâu…’
Câu hỏi đóng: bắt đầu bằng ‘Có phải...’




Phản hồi cảm xúc
Quan sát cảm xúc của học sinh
Biết khi nào thì học sinh đang buồn, lo, bức xúc, xúc động, vv.
Phản hồi cảm xúc bằng
Câu hỏi mở
Hiện tại em cảm thấy ra sao?
Câu hỏi đóng
Em nói em đang rất lo lắng?
B - Áp dụng
Rèn luyện 3 kĩ năng đầu tiên của TVV
- Quan tâm
- Đặt câu hỏi
- Phản hồi cảm xúc
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Đóng vai
Học viên nghĩ đến ba vấn đề trong cuộc sống mà họ có thể chia sẻ với người khác (tình cảm, gia đình, con cái, công việc, …)
Giảng viên làm mẫu
Học viên chia cặp thực hành:

Ba kỹ năng tư vấn cuối cùng

4 - Đối mặt

5 - Tập trung

6 - Phản hồi ý tưởng

Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

A – Lý thuyết:
Ba kỹ năng tư vấn cuối cùng
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Đối mặt
Quan sát lời nói, hành động để nhận ra sự mâu thuẫn (không đồng nhất) của học sinh trong lời nói, hành vi, cảm xúc, và ý nghĩ.
Học sinh nói rất thoải mái với quyết định học của mình, nhưng sau đó kể rằng mất ngủ, stress/bị áp lực, và lo rằng mình sẽ quyết định sai.
Đối diện với học sinh về mâu thuẫn trên
Tóm tắt
Chỉ ra sự mâu thuẫn
Lúc mới gặp em nói rất thoải mái với quyết định học của mình, nhưng bây giờ em kể rằng bị mất ngủ, stress, và lo mình quyết định sai. Em nghĩ sao về mâu thuẫn này?
Đối mặt
Cùng với học sinh tìm cách
Đối diện
Giải quyết
Sống chung với mâu thuẫn
Kỹ năng đối mặt rất quan trọng, vì nó giúp
Cuộc nói chuyện thoát khỏi bế tắc
Mở hướng cho học sinh
Đi sâu vào cảm xúc
Giúp học sinh nhận ra vấn đề chân chính

Tập trung
Xác định thứ tự tập trung sao cho có hiệu quả nhất, điều này giúp học sinh không bị nhiễu, tìm hướng giải quyết vấn đề.Vào học sinh trước rồi vấn đề sau
Vào gia đình (bối cảnh xã hội)
Vào vấn đề quan trọng nhất trước
Phản hồi ý tưởng
Phản hồi ý tưởng của học sinh bằng cách
Diễn dịch, tóm tắt lại
Ngày hôm nay em đến đây vì chưa biết mình nên làm nghề nghiệp gì trong tương lai. Em muốn tìm hiểu thêm các ngành nghề trong trường. Em sợ rằng mình chọn sai. Thầy /cô nói vậy chính xác không?

B - Áp dụng
Rèn luyện 3 kỹ năng cuối cùng cùng của TVV:
- Đối mặt
- Tập trung
- Phản hồi ý tưởng
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An
Đóng vai
Học viên nghĩ đến ba vấn đề trong cuộc sống mà họ có thể chia sẻ với người khác (tình cảm, gia đình, con cái, công việc, …)

Giảng viên làm mẫu
Học viên chia cặp thực hành
Lưu ý:
THÁI ĐỘ CẦN THIẾT CỦA TƯ VẤN VIÊN
KHI TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Thái độ của chuyên viên tư vấn
Tập trung vào học sinh, lắng nghe em, giúp em lắng nghe bản thân
Bằng sự lắng nghe, phản hồi cảm xúc, đối mặt, và phản hồi ý tưởng, chuyên viên tư vấn sẽ giúp học sinh tìm ra cách giải quyết vấn đề cho bản thân.
Mỗi người đều có khả năng tự giải quyết vấn đề
Chuyên viên tư vấn không phải là siêu nhân
Sự nguy hiểm của cảm giác được cần

II. Hai liệu pháp
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở:
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Liệu pháp tập trung vào giải pháp
1. Liệu pháp tập trung vào giải pháp:
Sự khác biệt giữa tư vấn tâm lý và tư vấn hướng nghiệp là phải cho giải pháp, dù nhỏ đến mấy cũng phải có, và theo từng bước một
Cùng với học sinh lập ra kế hoạch
Mục tiêu (từ mức độ quan trọng nhiều nhất đến ít nhất)
Giải pháp

Liệu pháp kể chuyện
2. Liệu pháp kể chuyện:
Lắng nghe câu chuyện của học sinh từ đầu đến cuối
Lắng nghe cảm xúc và lắng nghe vấn đề thật ở đằng sau
Dùng sáu kỹ năng tư vấn để nghe học sinh kể chuyện, hòng tìm hiểu
Sở thích
Khả năng của học sinh đó.


So sánh giữa:
TƯ VẤN TUYỂN SINH
TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP

Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An

Tư vấn tuyển sinh và Tư vấn hướng nghiệp
Giống nhau:
Quyết định ngành học và trường học
Khác nhau: Tư vấn HN
Quyết định ngành học và trường học để tiến tới nghề nghiệp mơ ước
Hiểu rõ vai trò của giá trị và ý nghĩa cuộc sống
+ Giá trị: điều gì quan trọng trong cuộc sống
+ Ý nghĩa cuộc sống: vì sao em sinh ra trên đời

Phần III:
TIẾN TRÌNH TƯ VÁN HƯỚNG NGHIỆP
(Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp)


Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở:
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp
THCS Nghi Công – Nghi Lộc – Nghệ An


Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
Khởi đầu
Tập hợp dữ liệu
Thiết lập mục tiêu
Đặt ra nhiều giải pháp, đương đầu với điều phi lý
Kết thúc
Chú ý: - 5 giai đoạn này không nhất thiết phải hoàn thành trong 1 lần tư vấn
Có thể lặp đi lặp lại vài lần đối với 1 số giai đoạn
TVV không nên đưa ra giải pháp cụ thể mà khơi gợi khả năng tự thân của mỗi cá nhân để họ tự lựa chon giải pháp để giải quyết vấn đề
Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
Khởi đầu
Hành vi quan tâm
Đặt câu hỏi
Phản hồi cảm xúc
=> Kết quả mong đợi
Học sinh cảm thấy thoải mái khi được lắng nghe
Học sinh cởi mở hơn trong tâm sự

2. Tập hợp dữ liệu
Thông qua các câu hỏi mở và đóng, đối mặt, phản hồi ý tưởng
=> Kết quả mong đợi:
Học sinh chia sẻ ý tưởng, cảm xúc, và hành động. Chuyên viên tư vấn có thêm dữ liệu từ học sinh qua những lời kể chuyện
Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
3. Thiết lập mục tiêu chung
Em muốn điều gì xảy ra sau lần gặp này? Em muốn điều gì xảy ra sau một tháng?
Mục tiêu càng rõ ràng và chi tiết càng tốt
=> Kết quả mong đợi:
Học sinh thảo luận những mục tiêu mà họ muốn đạt được, những hướng đi mới cho ý tưởng, những mơ ước và những hành động sẽ làm. Học sinh hình dung một kết thúc lý tưởng của lần gặp mặt hay những lần gặp mặt có thể được xác định
Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
4. Hành động, đặt ra nhiều giải pháp – bài tập về nhà
Cùng đồng ý với HS bước kế tiếp cần làm để xây dựng kế hoạch nghề nghiệp, ra bài tập cho học sinh, chỉ rõ sự liên quan giữa bài tập và mục tiêu
Nếu cần thì hỗ trợ học sinh phương tiện, thông tin, mạng lưới làm việc để HS hoàn thành bài
Khuyến khích HS liên lạc lại
=> Kết quả mong đợi:
HS thấy được bước kế tiếp
HS phải chủ động làm bài tập – chịu trách nhiệm

5. Kết thúc
Tóm tắt
Kiểm tra cảm xúc (lúc đầu và bây giờ)
Hẹn gặp lại
=> Kết quả mong đợi:
Nếu tất cả các giai đoạn được hoàn thành xuất sắc, tin rằng học sinh có sự thay đổi trong hành động, ý tưởng, và cảm xúc trong hướng nghiệp
Năm giai đoạn tư vấn hướng nghiệp
HỌC VIÊN TIẾN HÀNH THỰC HÀNH
Chương trình nhân rộng tư vấn viên tại cơ sở
Các Kỹ Năng Tư Vấn cá nhân về nghề nghiệp